Tín hiệu tốc độ động cơ chính xác và ổn định là nền tảng cốt lõi của hệ thống điều tốc và bảo vệ máy phát điện diesel. Cảm biến tốc độ từ tính (Magnetic Pickup Unit, MPU) đóng vai trò là phần tử cảm biến sơ cấp, phát hiện chuyển động quay của vành răng bánh đà và truyền các xung điện áp xoay chiều tần số cao đến bộ điều tốc điện tử và bảng điều khiển máy phát điện.
Nếu cảm biến tốc độ bị hỏng, đứt cuộn dây hoặc khe hở bị sai lệch, bộ điều tốc sẽ mất tín hiệu phản hồi vòng kín. Điều này gây ra các sự cố thực tế phổ biến như đề khởi động nhưng không cấp nhiên liệu, dao động tốc độ (hunting), ngắt máy do quá tốc hoặc cảnh báo mất tín hiệu tốc độ («Loss of Speed Sensing») trên bộ điều khiển kỹ thuật số.
Hướng dẫn kỹ thuật này trình bày nguyên lý hoạt động, quy trình kiểm tra tĩnh và động, quy tắc lắp đặt cơ khí và kỹ thuật chống nhiễu dây dẫn cho các cảm biến tiêu chuẩn công nghiệp bao gồm Cảm biến tốc độ MSP675, Cảm biến tốc độ 3034572 và Hệ thống điều khiển tốc độ đồng bộ ADC225+ESD5500E+MSP675.
1. Nguyên lý hoạt động của cảm biến tốc độ từ tính (MPU)
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| NGUYÊN LÝ CẢM ỨNG TỐC ĐỘ TỪ TÍNH |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| |
| +-----------------------+ |
| | Cảm biến từ tính MPU | |
| | [Nam châm vĩnh cửu] | |
| | [Cuộn dây đồng trong]| ====> Tín hiệu điện áp xoay chiều AC (Hz) |
| +-----------+-----------+ (Tới bộ điều tốc ESD5550E / Điều khiển)|
| | Đầu cực từ |
| v |
| |<- Khe hở khí ->| |
| _______ |
| _ / \ _ |
| / \__________/ Răng \_________/ \ <=== Răng vành bánh đà động cơ |
| |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
Cảm biến tốc độ từ tính hoạt động dựa trên nguyên lý từ trở biến thiên và định luật cảm ứng điện từ.
- Biến thiên từ thông: Khi bánh đà quay, mỗi răng thép đi qua đầu cực từ sẽ làm hẹp khe hở và tập trung các đường sức từ. Khi răng rời đi, khe hở rộng ra và từ trường giãn nở.
- Điện áp AC cảm ứng: Sự biến thiên liên tục của từ thông ($\frac{d\Phi}{dt}$) cảm ứng ra điện áp xoay chiều hình sin trên hai đầu cuộn dây.
- Công thức tính tần số: Tần số tín hiệu tỷ lệ thuận trực tiếp với tốc độ trục khuỷu động cơ:
$$f_{\text{signal}} (\text{Hz}) = \frac{\text{Tốc độ động cơ RPM} \times Z_{\text{số răng}}}{60}$$
Trong đó:
- $\text{RPM}$ = Tốc độ quay của trục khuỷu động cơ (vòng/phút).
- $Z_{\text{số răng}}$ = Tổng số răng trên vành răng bánh đà.
Ví dụ, với động cơ có vành răng 120 răng chạy ở tốc độ 1500 RPM (phát điện 50 Hz), cảm biến MPU tạo ra tần số AC là $(1500 \times 120) / 60 = 3000\text{ Hz}$.
2. Thông số kỹ thuật & Đặc tính sản phẩm
Cảm biến tốc độ công nghiệp được chế tạo với vỏ kim loại chịu lực và dải nhiệt độ làm việc rộng:
| Đặc tính / Model | Cảm biến tốc độ MSP675 | Cảm biến tốc độ 3034572 |
|---|---|---|
| Ren lắp đặt | 3/4-16 UNF | 5/8-18 UNF (Tiêu chuẩn) |
| Kích thước cơ khí | Thân dài 3,0 inch (76 mm), dây dẫn 7,0 inch (178 mm) | Toàn thân ren kèm đai ốc hãm |
| Dải điện áp đầu ra | Tối đa 30 VAC | Tối thiểu 1,5 VAC |
| Nhiệt độ hoạt động | −55°C đến +105°C | −55°C đến +105°C |
| Vật liệu vỏ | Hợp kim kim loại chống ăn mòn | Hợp kim kim loại độ bền cao |
| Chứng nhận chất lượng | CE, ISO9001 | CE, ISO9001 |
| Khả năng tương thích | ESD5500E, ESD5550E, ADC225 | Động cơ Cummins, bộ điều khiển Deep Sea |
3. Quy trình 4 bước kiểm tra và chẩn đoán thực tế
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| QUY TRÌNH KIỂM TRA CHẨN ĐOÁN CẢM BIẾN MPU |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| |
| [Bước 1: Kiểm tra ngoại quan và cơ khí] |
| |--> Kiểm tra ren, dây dẫn và làm sạch mạt sắt bám trên đầu cực từ. |
| |
| [Bước 2: Kiểm tra điện tĩnh thông mạch cuộn dây và cách điện] |
| |--> Đo điện trở thông mạch cuộn dây giữa 2 đầu dây cảm biến. |
| |--> Đo điện trở cách điện với vỏ kim loại bên ngoài (phải là OL). |
| |
| [Bước 3: Đo điện áp xoay chiều và tần số động khi khởi động và vận hành] |
| |--> Đo điện áp AC khi đề máy (vượt ngưỡng khởi động tối thiểu). |
| |--> Đo tần số khi vận hành định mức (phù hợp công thức tốc độ). |
| |
| [Bước 4: Căn chỉnh khe hở cơ khí và siết chặt đai ốc hãm] |
| |--> Vặn chạm răng, lùi 1/2 đến 3/4 vòng và khóa chặt đai ốc. |
| |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
Bước 1: Kiểm tra ngoại quan và làm sạch
Trước khi đo điện:
- Kiểm tra thân cảm biến xem có bị biến dạng hay hư hỏng ren không.
- Tháo cảm biến ra và kiểm tra đầu cực từ. Vì đầu cực có từ tính nên cần lau sạch mạt sắt và cặn dầu bám dính, tránh làm suy giảm biên độ tín hiệu.
- Kiểm tra lớp vỏ bọc cách điện của dây ra.
Bước 2: Kiểm tra tĩnh thông mạch cuộn dây và cách điện vỏ
Ngắt hoàn toàn dây cảm biến khỏi bộ điều tốc trước khi đo:
- Đo thông mạch cuộn dây:
- Chuyển đồng hồ vạn năng sang thang đo Điện trở (Ohm / $\Omega$).
- Cắm que đo vào hai đầu dây ra của cảm biến.
- Đánh giá: Cảm biến tốt cho giá trị điện trở liên tục và ổn định. Nếu đồng hồ báo hở mạch ($OL$ / vô cực), cuộn dây bên trong đã bị đứt và cần thay thế cảm biến. Giá trị 0 $\Omega$ báo hiệu chập ngắn mạch trong.
- Đo cách điện với vỏ kim loại:
- Cắm một que đo vào một đầu dây cảm biến, que kia chạm vào vỏ kim loại sạch.
- Đánh giá: Đồng hồ phải hiển thị hở mạch ($OL$). Bất kỳ giá trị điện trở đo được nào đều chỉ ra sự rò rỉ cách điện hoặc chạm mass vỏ.
Bước 3: Đo động điện áp AC và tần số tín hiệu
Kiểm tra tín hiệu khi động cơ chuyển động cơ khí:
- Đo điện áp khi đề khởi động (Cranking):
- Lắp cảm biến đúng khe hở và chuyển đồng hồ sang thang Điện áp AC (VAC).
- Quay máy bằng củ đề.
- Đánh giá: Bánh đà quay phải tạo ra điện áp xoay chiều đo được (ví dụ $\ge 1,5\text{ VAC}$ trên Cảm biến 3034572).
- Đo tần số ở tốc độ định mức:
- Khi động cơ chạy ở tốc độ định mức (1500 hoặc 1800 RPM), chuyển đồng hồ sang chế độ Đo tần số (Hz).
- Đối chiếu giá trị đo được với công thức tính toán.
4. Lắp đặt cơ khí và các bước căn chỉnh khe hở
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| CÁC BƯỚC CĂN CHỈNH KHE HỞ CƠ KHÍ |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| |
| 1. Quay máy thủ công đến khi đỉnh răng vành bánh đà thẳng hàng với lỗ ren. |
| 2. Vặn cảm biến theo chiều kim đồng hồ bằng tay đến khi chạm nhẹ đỉnh răng. |
| 3. Vặn lùi cảm biến ngược chiều kim đồng hồ 1/2 đến 3/4 vòng. |
| 4. Dùng cờ-lê giữ cố định thân cảm biến và siết chặt đai ốc hãm. |
| |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
Căn chỉnh khe hở chính xác là điều tối quan trọng:
- Khe hở quá rộng: Điện áp cảm ứng khi đề máy quá yếu, bộ điều tốc không nhận diện được tốc độ khởi động.
- Khe hở quá hẹp: Sự giãn nở nhiệt của bánh đà khi mang tải có thể khiến răng va chạm phá hủy đầu cảm biến.
Quy trình vặn lùi chuẩn:
- Tắt máy hoàn toàn và khóa an toàn.
- Quay trục khuỷu thủ công để đỉnh của một răng vành bánh đà nằm ngay chính giữa lỗ ren lắp cảm biến.
- Vặn cảm biến vào bằng tay theo chiều kim đồng hồ cho đến khi đầu cực từ chạm nhẹ vào đỉnh răng.
- Vặn lùi cảm biến ngược chiều kim đồng hồ từ 1/2 đến 3/4 vòng.
- Dùng cờ-lê giữ chặt thân cảm biến và siết chặt đai ốc hãm vào vỏ bánh đà.
5. Quy chuẩn bọc giáp chống nhiễu (EMI)
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| SƠ ĐỒ ĐẤU DÂY BỌC GIÁP CẢM BIẾN MPU |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| |
| Cảm biến MPU Cáp xoắn đôi bọc giáp Bộ điều tốc |
| [ Đầu dây 1 ] <=============================================> [ Chân C ] |
| [ Đầu dây 2 ] <=============================================> [ Chân D ] |
| | |
| [ Vỏ kim loại ] (Lớp lưới bọc giáp) ---------------+ Nối đất |
| (Đầu phía cảm biến để hở) (CHỈ NỐI 1 ĐẦU) |
| |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
Để bảo vệ tín hiệu khỏi nhiễu điện từ:
- Cáp xoắn đôi bọc giáp: Luôn sử dụng cáp xoắn đôi 2 lõi có lớp giáp chống nhiễu kết nối vào chân C và D của Bộ điều tốc ESD5550E.
- Tiếp địa một đầu duy nhất: Nối lớp giáp vào tiếp địa chỉ ở phía bộ điều tốc hoặc tủ điều khiển. Phía cảm biến để cách điện tự do nhằm tránh dòng điện vòng gây nhiễu tín hiệu.
- Đi dây tách biệt: Tuyến cáp cảm biến phải đi riêng biệt, tránh xa cáp động lực máy phát, dây nạp ắc quy và cáp củ đề.
6. Tích hợp trong hệ thống điều tốc hoàn chỉnh
Cảm biến tốc độ từ tính là bộ phận không thể tách rời của hệ thống điều tốc vòng kín. Trong Hệ thống điều khiển tốc độ ADC225+ESD5500E+MSP675:
- Cảm biến MSP675 truyền tín hiệu tần số thực tế;
- Bộ điều tốc ESD5550E xử lý thuật toán PID và điều chỉnh dòng điện đầu ra;
- Cơ cấu chấp hành ADC225 tác động lên thanh răng bơm cao áp để duy trì tần số ổn định 50 Hz hoặc 60 Hz.
Để tìm hiểu thêm, mời tham khảo các bài viết: Hướng dẫn tích hợp hệ thống điều tốc máy phát điện và So sánh điều khiển Droop và Isochronous.
Để nhận bảng thông số chi tiết hoặc đặt mua cảm biến kiểm định chính hãng, vui lòng liên hệ đội ngũ kỹ thuật POPULACE qua email: [email protected].
