Güvenilir ve hassas bir motor devir sinyali, dizel jeneratörlerin hız kontrol ve koruma sistemlerinin temel taşıdır. Manyetik Hız Sensörü (Magnetic Pickup Unit, MPU), volan dişlisinin dönüşünü algılayarak elektronik hız regülatörüne ve jeneratör kontrol paneline yüksek frekanslı AC gerilim darbeleri ileten birincil algılama elemanıdır.
Manyetik hız sensörü arızalandığında, bobini koptuğunda veya hava boşluğu yanlış ayarlandığında, hız kontrol sistemi kapalı çevrim geri bildirimini kaybeder. Bu durum, marş basarken yakıt verilmemesi, düzensiz devir dalgalanması (hunting), ani aşırı hız (overspeed) duruşları veya dijital kontrolörde «Loss of Speed Sensing» alarmı gibi saha sorunlarına yol açar.
Bu teknik kılavuz; çalışma prensiplerini, atölye ve saha test prosedürlerini, mekanik montaj kurallarını ve ekranlama tekniklerini MSP675 Hız Sensörü, 3034572 Hız Sensörü ve komple ADC225+ESD5500E+MSP675 Hız Kontrol Sistemi gibi endüstri standardı ürünler üzerinden açıklamaktadır.
1. Manyetik Hız Sensörünün (MPU) Çalışma Prensibi
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| MANYETİK HIZ ALGILAMA PRENSİBİ |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| |
| +-----------------------+ |
| | Manyetik Sensör (MPU) | |
| | [Kalıcı Mıknatıs] | |
| | [Bakır Bobin] | ====> Çıkış AC Voltaj Sinyali (Hz) |
| +-----------+-----------+ (Hız Regülatörü ESD5550E / Panele) |
| | Kutup Ucu |
| v |
| |<- Hava Boşluğu ->| |
| _______ |
| _ / \ _ |
| / \__________/ Diş \_________/ \ <=== Volan Dişli Çarkı Dişleri |
| |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
Manyetik hız sensörü, değişken manyetik relüktans ve elektromanyetik indüksiyon prensibine dayanır.
- Manyetik Akı Değişimi: Volan döndükçe, her çelik diş kutup ucunun önünden geçerken manyetik alanı sıkıştırır ve güçlendirir. Diş uzaklaştıkça boşluk genişler ve manyetik alan zayıflar.
- İndüklenen AC Gerilimi: Manyetik akıdaki bu sürekli değişim ($\frac{d\Phi}{dt}$), bobin uçlarında sinüzoidal bir AC voltaj indükler.
- Frekans Hesaplama Formülü: Çıkış sinyali frekansı motor devriyle doğrudan orantılıdır:
$$f_{\text{sinyal}} (\text{Hz}) = \frac{\text{Motor RPM} \times Z_{\text{diş sayısı}}}{60}$$
Burada:
- $\text{RPM}$ = Dakikadaki motor devir sayısı.
- $Z_{\text{diş sayısı}}$ = Volan dişlisindeki toplam diş sayısı.
Örneğin, 120 dişli bir volana sahip motorda 1500 RPM (50 Hz üretim) çalışma hızında, MPU sensörü $(1500 \times 120) / 60 = 3000\text{ Hz}$ frekansında bir AC sinyal üretir.
2. Ürün Özellikleri ve Model Parametreleri
Endüstriyel hız sensörleri, motor kabini içindeki zorlu koşullara dayanıklı metal gövdelere sahiptir:
| Özellik / Model | MSP675 Hız Sensörü | 3034572 Hız Sensörü |
|---|---|---|
| Montaj Diş Ölçüsü | 3/4-16 UNF | 5/8-18 UNF (Standart) |
| Gövde Boyutları | 3,0 inç (76 mm) gövde uzunluğu, 7,0 inç (178 mm) kablolar | Kontra somunlu tam dişli gövde |
| Çıkış Voltajı | En fazla 30 VAC | Minimum 1,5 VAC çıkış |
| Çalışma Sıcaklığı | −55°C ila +105°C | −55°C ila +105°C |
| Gövde Malzemesi | Korozyona dayanıklı metal alaşım | Yüksek mukavemetli metal alaşım |
| Sertifikasyon | CE, ISO9001 | CE, ISO9001 |
| Sistem Uyumluluğu | ESD5500E, ESD5550E, ADC225 | Cummins motorlar, Deep Sea kontrol panelleri |
3. Dört Adımlı Test ve Teşhis Prosedürü
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| MPU SENSÖRÜ TEŞHİS VE TEST İŞ AKIŞI |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| |
| [Adım 1: Görsel ve Mekanik İnceleme] |
| |--> Dişleri, kabloları kontrol edin ve kutup ucundaki metal tozlarını silin.|
| |
| [Adım 2: Statik Bobin Sürekliliği ve Yalıtım Direnci Testi] |
| |--> İki sensör kablosu arasındaki bobin sürekliliğini ölçün. |
| |--> Metal gövdeye karşı yalıtım direncini ölçün (Açık devre OL olmalıdır). |
| |
| [Adım 3: Marş Basma ve Çalışma Sırasında Dinamik AC Voltaj Testi] |
| |--> Marş sırasında AC voltajı ölçün (Minimum eşik değerinin üzerinde). |
| |--> Nominal devirde frekansı ölçün (Hesaplanan formülle eşleşmelidir). |
| |
| [Adım 4: Mekanik Hava Boşluğu Kalibrasyonu ve Kontra Somun Sıkma] |
| |--> Dişe temas edene kadar sıkın, 1/2 ila 3/4 tur geri çevirin ve sabitleyin.|
| |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
Adım 1: Görsel kontrol ve temizlik
Elektriksel ölçümlerden önce:
- Gövdede ezilme veya diş hasarı olup olmadığını kontrol edin.
- Sensörü sökerek kutup ucunu inceleyin. Uç manyetik olduğundan yapışan çapak ve yağ artıklarını temizleyin.
- Çıkış kablolarının yalıtımını kontrol edin.
Adım 2: Statik bobin sürekliliği ve gövde yalıtımı testi
Ölçüm yapmadan önce sensör kablolarını regülatörden mutlaka ayırın:
- Bobin süreklilik testi:
- Multimetreyi Direnç (Ohm / $\Omega$) kademesine getirin.
- Probları sensörün iki çıkış kablosuna bağlayın.
- Değerlendirme: Sağlam bir sensör kararlı ve sonlu bir direnç değeri gösterir. Açık devre ($OL$ / sonsuz) ölçülmesi bobin kopukluğunu gösterir; sensör değiştirilmelidir. 0 $\Omega$ ise dahili kısa devredir.
- Gövde yalıtım testi:
- Bir probu kablolardan birine, diğerini temiz metal gövdeye bağlayın.
- Değerlendirme: Multimetre mutlaka açık devre ($OL$) göstermelidir. Ölçülebilir herhangi bir direnç değeri gövdeye kaçak olduğunu gösterir.
Adım 3: Dinamik AC voltaj ve frekans ölçümü
Motor mekanik hareketi sırasında sinyal üretimi kontrolü:
- Marş basma (Cranking) voltaj testi:
- Sensörü takın, multimetreyi AC Voltaj (VAC) kademesine getirin.
- Motoru marş motoru ile döndürün.
- Değerlendirme: Volanın dönüşü ölçülebilir bir AC voltaj üretmelidir (örneğin 3034572 Sensöründe $\ge 1,5\text{ VAC}$).
- Nominal devirde frekans testi:
- Motor nominal devirdeyken (1500 veya 1800 RPM), multimetreyi Frekans (Hz) moduna alın.
- Ölçülen değerin teorik hesaplama ile eşleştiğini doğrulayın.
4. Mekanik Montaj ve Hava Boşluğu Ayarı
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| MEKANİK HAVA BOŞLUĞU AYAR ADIMLARI |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| |
| 1. Volan dişlisinin tepe noktası deliğe hizalanana kadar motoru çevirin. |
| 2. Sensörü elle dişe hafifçe temas edene kadar saat yönünde vidalayın. |
| 3. Sensörü saat yönünün tersine 1/2 ila 3/4 tur geri çevirin. |
| 4. Sensör gövdesini anahtarla sabit tutarak kontra somunu sıkın. |
| |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
Hava boşluğu ayarı hayati öneme sahiptir:
- Boşluk fazla geniş olursa, ilk marşta indüklenen voltaj düşük kalır ve regülatör motor devrini algılayamaz.
- Boşluk fazla dar olursa, volanın termal genleşmesi dişlerin sensör ucuna çarpmasına neden olabilir.
Standart Geri Çevirme Yöntemi:
- Motoru tamamen durdurun ve güvenlik kilidine alın.
- Bir volan dişinin tepe noktası tam montaj deliğinin altına gelecek şekilde krank milini elle döndürün.
- Sensörü elle kutup ucu dişin tepesine hafifçe temas edene kadar vidalayın.
- Sensörü saat yönünün tersine 1/2 ila 3/4 tur geri çevirin.
- Sensör gövdesini bir anahtarla tutun ve kontra somunu volan muhafazasına doğru sıkın.
5. Blendajlı Kablolama ve Gürültü Bastırma (EMI)
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| MPU BLENDAJLI KABLOLAMA ŞEMASI |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| |
| Manyetik Sensör (MPU) Blendajlı Bükümlü Çift Kablo Hız Regülatörü |
| [ Klemens 1 ] <=============================================> [ Klemens C ] |
| [ Klemens 2 ] <=============================================> [ Klemens D ] |
| | |
| [ Metal Gövde ] (Kablo Blendajı) ------------------+ Toprak |
| (Sensör tarafı yalıtılmış) (TEK UÇTAN toprak) |
| |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
Parazitleri önlemek için:
- Blendajlı Bükümlü Çift: ESD5550E Hız Regülatörünün C ve D klemenslerine bağlantıda daima iki iletkenli blendajlı kablo kullanın.
- Tek Uçtan Topraklama: Kablo blendajını yalnıza regülatör veya pano tarafında topraklayın. Sensör tarafındaki blendaj boşta ve yalıtılmış bırakılmalıdır.
- Fiziksel Hat Ayrımı: Sensör kablosunu şarj alternatörü ve marş güç kablolarından ayrı kanallardan geçirin.
6. Hız Kontrol Sistemleri ile Entegrasyon
Manyetik hız sensörü kapalı çevrim sisteminin parçasıdır. ADC225+ESD5500E+MSP675 Hız Kontrol Sisteminde:
- MSP675 Sensörü anlık devir frekansını iletir;
- ESD5550E Hız Regülatörü PID hesaplamasıyla çıkış akımını düzenler;
- ADC225 Aktüatör yakıt kolunu kontrol ederek sabit 50 Hz veya 60 Hz frekans sağlar.
Ayrıntılı bilgi için Jeneratör Hız Kontrol Sistemleri Kılavuzu ve Droop vs. Eşzamanlı (Isochronous) Kontrol makalelerimizi inceleyebilirsiniz.
Sipariş ve teknik destek için POPULACE ekibine [email protected] adresinden ulaşabilirsiniz.
